Jak diagnozować zatrucie metalami ciężkimi

Diagnostyka przewlekłego zatrucia rtęcią

 

Zdiagnozowanie zatrucia rtęcią nie jest proste. Niedługo po wprowadzeniu do organizmu rtęć organiczna przekształca się w formę nieorganiczną i odkłada się w tkankach. Wówczas badanie jej poziomu we krwi i moczu nie jest juz miarodajne. Wówczas jedynymi dostępnymi metodami diagnozowania W kolejności od najbardziej do najmniej miarodajnej) pozostają:

 

1.. kilka (pięć dla dziecka poniżej 10 roku życia, dziesięć dla dzieci starszych i dorosłych) próbnych cykli chelatacji i obserwowanie reakcji dziecka (jeżeli wystąpi jakakolwiek reakcja na podawanie chelatora w małych dawkach, w krótkich odstępach czasu – świadczy to o tym, że problem zatrucia u danej osoby istnieje)

 

2. badanie poziomu pierwiastków we włosie – najbardziej miarodajne badanie jest wykonywane w laboratorium Doctor’s Data w USA – badanie nazywa się Hair Elements (NIE: Hair Toxic elements), można je zamówić przez www.directlabs.com (koszt około 93$). Badanie wykonuje się z przyciętych przy samej skórze włosów, potrzebna jest ilość jednej łyżki stołowej. Wynik można potem zinterpretować dzięki wskazówkom opisanym w książce dr Andrew Cutlera „Hair Interpretation”. Szczególnie pomocne są tzw. counting rules – reguły służące wyliczeniu prawdopodobieństwa zatrucia rtęcią oraz wskazówki dotyczące interpretacji poziomu pierwiastków nietoksycznych. W Polsce badania takie robią różne laboratoria (np. Biomol), jednak nie można do nich odnieść wskazówek interpretacyjnych z „Hair Interpretation”. Koszt badania w Polsce i w USA jest zbliżony.

 

3. badanie poziomu uroporfiryny i koproporfiryny w moczu – rtęć (inne metale ciężkie również) zakłóca syntezę hemu, prowadząc do wydzielania w moczu uroporfiryny i koproporfiryny. Powoduje tez produkcję prekoproporfiryny, która może być uznana za specyficzny wyznacznik zatrucia rtęcią. Badanie poziomu uroporfiryny i koproporfiryny dostępne jest we Francji przez www.labbio.net – koszt ok. 400 zł. Nie potrzeba stosować do jego odczytania żadnych dodatkowych reguł, wprost oznaczone jest prawdopodobieństwo zatrucia. Dr Andrew Cutler więcej o tym badaniu mówi w tym wywiadzie.

 

Dodatkowo dr Andrew Cutler wymienia testy laboratoryjne przydatne przy diagnozowaniu zatrucia rtęcią (nie są one oczywiście rozstrzygające, ale stanowią pewne wskazówki)

1.   Poziom wapnia we włosie > 1,150 ppm
2.   Poziom litu we włosie < 0,005 ppm
3.   Poziom rtęci we włosie > 3,0 ppm
4.   Poziom rtęci w moczu > 10 mcg/24h albo 6 mcg/g kreatyniny albo 6 mcg/litr
5.   Podwyższony 3-methyl histidine w moczu
6.   Podwyższona sarkozyna w moczu
7.   Ogólna aminoacyduria
8.   Podwyższona koproporfiryna w moczu
9.   Krwinki czerwone widoczne w moczu w ostatnim czasie albo w ciągu roku od wystąpienia objawów
10.   IgE > 292 IU
11.   Niskie ogólne IgG
12.   Niskie wyniki podklasy IgG (IgG subclass results)
13.   Niska liczba komórek T (T cells)
14.   Niska liczba komórek NK (NK cells)

15.   Przeliczona osmolalność osocza jest wyższa niż 290 albo pacjent wydala ponad 3 litry moczu na dobę albo jest nieprawidłowy stosunek między osmolalnością osocza a moczu
16.   Mężczyźni: ALT wyższe o przynajmniej 4 jednostki ponad normę ; Kobiety – ALT wyższe o przynajmniej 8 jednostek ponad normę
17.   Podwyższone AST
18.   Podwyższone żylne CO2 albo obniżone żylen CO2 (venous CO2)
19.   Podwyższone żylne O2 (venous O2)
20.   Podwyższony hematokryt
21.   Podwyższone MCV i MCH
22.   Trójglicerydy z osocza < 40 (kobiety) albo <50 (mężczyźni)
23.   Cholesterol ogólny <130
24.   Niski cholesterol HDL
25.   Niskie PRL
26.   Niski testosteron albo estrogen bez podwyższonego LH i PSH
27.   Niskie T3, T4 albo TSH albo nieprawidłowe relacje między nimi
28.   Niskie DHEA-S albo DHEA z osocza lub śliny
29.   Niski kortyzol z krwi lub moczu
30.   Hipoglikemia
31.   Niski enzym SOD
32.   Niskie żelazo w osoczu u mężczyzn

2. Diagnostyka medyczna

badanie zawartości pierwiastków we włosie

Badanie przydatne do określenia stopnia zatrucia metalami ciężkimi i stanu odżywienia organizmu w niezbędne pierwiastki. Najbardziej rzetelne i najłatwiejsze do zinterpretowania dzięki opracowanym przez dr A. Cutlera regułom jest badanie włosa wykonane przez laboratorium Doctor’s Data w USA. Jego koszt nie jest duży i jest w zasadzie równy kosztowi badań włosa wykonanych w Polsce. Można wykonać je chociażby przez www.directlabs.com (badania włosa, badania związane z autyzmem) – koszt 118$ albo przez Holistic Health. Nie można zamówić tego badania bezpośrednio w Doctor’s Data z uwagi na fakt, iż do jego zamówienia potrzebne jest zlecenie lekarskie – w Directlabs czy Holistic Health zatrudnieni są lekarze, którzy takie zlecenia podpisują. Zestaw do pobrania próbki składa się z koperty, do której wrzucamy odpowiednią ilość włosów wyciętych z tyłu głowy, przy samej skórze. Do badania niezbędne jest tylko 2,5 cm włosa wycinanego od samej skóry. W zestawie znajduje się miarka ułatwiająca pobranie włosów.

badanie poziomu aminokwasów w moczu

Do badania potrzebny jest mocz z całodobowej zbiórki. Badania określają poziom podstawowych aminokwasów w moczu, co pozwala na ustalenie niedoborów witamin i minerałów, jak również innych bardziej szczegółowych kwestii (np. podwyższony amoniak, cysteina i tauryna mogą świadczyć o nieprawidłowym metabolizmie siarki u dziecka). Badanie można zamówić samemu bezpośrednio z Great Plains Lab albo Genova Diagnostics – koszt badań ok. 285$. Wówczas otrzymujemy do domu zestaw do pobrania próbki – po jej pobraniu należy ją niezwłocznie wysłać kurierem do USA (koszt wysyłki ok. 350 zł). W wysyłce pośredniczą również polskie firmy (wysyłka jest raz na miesiąc i trzeba dostosować się do terminu) – http://www.genom.com.pl/ i http://www.vegamedica.pl/

badanie poziomu kwasów organicznych w moczu

Jest to badanie, które dostarcza informacji o obecności w moczu metabolitów różnych substancji i organizmów znajdujących się w naszym ciele. Grzyby, bakterie to organizmy które wydalają różne produkty przemiany materii do organizmu i badając ich poziom w moczu możemy określić ile jakich organizmów w nas przebywa. Nadto inne substancje – neuroprzekaźniki, witaminy, składniki cyklu Krebsa itp również produkują swoje metabolity. Badanie poziomu kwasów organicznych jest w stanie określić, w jakim stanie organizm znajduje się na dzień badania. Do jego przeprowadzenia wystarczy próbka porannego moczu. Badanie można zamówić samemu bezpośrednio z Great Plains Lab albo Genova Diagnostics – koszt badań ok. 285$. Wówczas otrzymujemy do domu zestaw do pobrania próbki – po jej pobraniu należy ją niezwłocznie wysłać kurierem do USA (koszt wysyłki ok. 350 zł). W wysyłce pośredniczą również polskie firmy (wysyłka jest raz na miesiąc i trzeba dostosować się do terminu) – http://www.genom.com.pl/ i http://www.vegamedica.pl/ .
Badanie przeprowadzić można również we francuskim laboratorium Laboratoire Philippe Auguste. Wówczas znacznie niższy jest koszt wysyłki – mocz  wystarczy wysłać zwykłą pocztą.

badanie poziomu witaminy D-25OH

badanie poziomu cynku i miedzi we krwi

Badanie dostępne w większości polskich laboratoriów, przydatne do stwierdzenia, czy poziom miedzi nie jest za wysoki (toksyczne działanie miedzi może powodować objawy autystyczne) albo za niski (np. przy długotrwałej suplementacji cynkiem).

całkowite kompleksowe badanie kału

Do badania wysyła się kilka próbek kału z kilku dni. Na tej podstawie po analizie mikroskopowej laboratorium określa poziom korzystnych i niekorzystnych bakterii, grzybów i pasożytów. Laboratoria amerykańskie określają również inne parametry świadczące o produkcji żółci czy stopniu strawienia pokarmu. W Polsce badanie można przeprowadzić przez Instytut Mikroekologii – jest to badanie KyberStatus. Można również wysłać zamrożone próbki do laboratoriów amerykańskich – np. Great Plains Lab czy Genova Diagnostics.

badanie ASO

badanie poziomu peptydów w moczu

Badanie przydatne jest do określenia stopnia trawienia przez dziecko glutenu i kazeiny. Wykonuje się je z jednej próbki moczu. Badanie można zamówić samemu bezpośrednio z Great Plains Lab albo przez Laboratoire Phillipe Auguste we Francji. Wówczas otrzymujemy do domu zestaw do pobrania próbki – po jej pobraniu należy ją niezwłocznie wysłać kurierem do USA (koszt wysyłki ok. 350 zł).

panel metylacyjny

Badanie dostarcza informacji o indywidualnych mutacjach genów odpowiedzialnych za cykl metylacyjny dziecka. Przeprowadza się je raz w życiu. Dostarcza odpowiedzi na pytanie o indywidualne predyspozycje genetyczne dotyczące funkcjonowania różnych układów oraz sugeruje sposób odżywiania i suplementacji zgodny z zasadami nutrigenomiki, który ma za zadanie obejść ewentualne przeszkody w cyklu metylacyjnym. Badanie kosztuje 495$ i jest wykonywane z krwi, którą trzeba pobrać z palca na specjalną bibułkę (można to zrobić w domu). Badanie dostępne jest tutaj. Na wynik czeka się nawet do 14 tygodni. W Polsce można zbadać mutację genu MTHFR. Wynik tego badania, bez powiązania z mutacjami innych genów, nie dostarcza jednak jednoznacznych odpowiedzi.

badanie w kierunku wirusów

Badanie można przeprowadzić poprzez zmierzenie we krwi poziomu nagalase – enzymu, wydzielanego przez wirusy w celu osłabienia ludzkiego układu odpornośniowego. Można je wykonać w European Laboratory w Holandii. Po przesłaniu do laboratorium wydrukowanego ze strony www formularza zamówienia (musi być w prawym górnym rogu podbity pieczątką lekarza, jakikolwiek lekarz może zlecić to badanie) na którym zaznaczyć należy w dziale Miscellaneous “nagalase” – otrzymamy probówkę i instrukcję jak pobrać próbkę do badań. Zamrożoną próbkę wysyłamy kurierem. Koszt – 50 euro

badanie porfiryn w moczu

Badanie wykonuje się w celu ustalenia stopnia obciążenia organizmu rożnymi metalami ciężkimi. Można je wykonać przez Laboratoire Phillipe Auguste we Francji z jednej próbki moczu. Szczegółowe informacje tutaj.

badanie w kierunku pyrolurii

W Europie tanio i szybko badanie takie wykonuje KEAC w Holandii. Wystarczy do niego jednak poranna próbka moczu w ilości 10 ml. Na tej stronie znajduje się adres e-mailowy pod którym można zamówic zestaw do pobrania moczu. Koszt badania 53 euro.

badanie przepuszczalności jelita

Do badania wysyła się próbki kału, których analiza odpowie na pytanie, w jakim stopniu jelito dziecka przepuszcza toksyny i niestrawione resztki pokarmów do krwioobiegu. Badanie można zamówić samemu bezpośrednio z Holistic Health albo Genova Diagnostics – koszt badań ok. 110$. Wówczas otrzymujemy do domu zestaw do pobrania próbki – po jej pobraniu należy ją niezwłocznie wysłać kurierem do USA (koszt wysyłki ok. 350 zł).

badanie nietolerancji pokarmowych

Do badania wysyła się odwirowaną krew z dwóch probówek. Dostępne są różne rodzaje testów, w zależności od ilości pokarmów do przebadania. Np ImuPro 300 bada nietolerancje pokarmowe na ponad 300 różnych pokarmów. Badanie można przeprowadzić w Polsce przez Instytut Mikroekologii. Wynik badania pozwoli lepiej dostosować dietę do potrzeb dziecka. Badanie można przeprowadzić również za pośrednictwem laboratoriów sieci Diagnostyka.

 

3. Ogólny przegląd interwencji medycznych

Każde dziecko jest inne i wymaga odrębnego podejścia. Ponad 20 lat praktyki w leczeniu autyzmu w Stanach Zjednoczonych – badania lekarzy i naukowców zrzeszonych w takich instytutach jak Autism Research Institute czy Autism Society of America  – uzasadniają twierdzenie, iż niektóre z interwencji medycznych dotyczą dużej liczby dzieci z autyzmem. Dlatego powinno się przynajmniej wypróbować niektóre z nich, gdyż pomogły one polepszyć w znacznym stopniu stan zdrowia wielu dzieci.

Autism Research Institute promuje pogląd, zgodnie z którym należy leczyć współistniejące przyczyny zaburzeń autystycznych. Proponowane interwencje są oceniane przez rodziców stosujących je wobec swoich dzieci i wyniki zbierane przez Autism Research Institute publikowane są na ich stronach. Należy przy tym zaznaczyć, iż żaden z lekarzy czy naukowców zajmujących się tematem autyzmu nie neguje potrzeby stosowania terapii u osób z autyzmem, która jednak jest komplementarna wobec leczenia ukierunkowanego na wyeliminowanie przyczyn zaburzeń autystycznych.

Wiele dzieci z autyzmem dotyczą te same problemy zdrowotne – z układem pokarmowym, metylacją, układem odpornościowym, przewlekłymi infekcjami wirusowymi, bakteryjnymi czy grzybicznymi). Te problemy w dużej mierze są przyczyną objawów autystycznych. Można te problemy eliminować interwencjami medycznymi.

W Polsce pogląd taki nie znajduje jak na razie powszechnego uznania u lekarzy i niewielu z nich podejmuje się leczenia autyzmu; nie znaczy to jednak, iż takie działania nie mają miejsca w innych krajach, w szczególności Stanach Zjednoczonych, gdzie pewien zakres interwencji medycznych staje się już standardem jeśli chodzi o leczenie osób z autyzmem. Zawsze jednak podkreśla się dużą rolę rodzica w tym procesie. Liderzy ogólnoamerykańskiej organizacji wspierającej rodziców w leczeniu ich dzieci z autyzmem – „Generation Rescue” – ukuli nawet termin „warrior mothers” określający matki (choć coraz więcej ojców czynnie włącza się w leczenie swoich dzieci), które bez wytchnienia poszerzają własną wiedzę i umiejętności, wczytują się w nieraz skomplikowane artykuły medyczne, starają się zrozumieć co dzieje się w organizmach ich dzieci i nie akceptują prostego wyjaśnienia, że „to już taka budowa mózgu” i „nic się nie da zrobić oprócz terapii”. Postawa taka w świecie zachodnim nie jest niczym niezwykłym, w naszym kraju jest niestety rzadka.

W dużym skrócie – oto subiektywny, na bazie doświadczeń moich i setek rodziców, z którymi miałam okazję wymienic doświadczenia – przegląd proponowanych kroków po uzyskaniu diagnozy, który nie stanowi porady lekarskiej, a raczej pole do przemyśleń i inspiracji oraz rozważenia wdrożenia niektórych z tych interwencji – po konsultacji z rozsądnym i znającym się na rzeczy lekarzem:

 1. Wykonaj możliwą do wykonania w ramach NFZ diagnostykę w kierunku chorób metabolicznych, neurologicznych (badanie EEG w fazie zasypiania i snu głębokiego oraz rezonans mózgu w razie wskazań) i genetycznych; zbadaj słuch dziecka; zbadaj krew (morfologia z rozmazem, próby wątrobowe, hormony tarczycowe, kortyzol i DHEAS) i kał pod kątem pasożytów i grzybów oraz bakterii (nawet wynik negatywny nie wyklucza całkowicie istnienia w jelitach tych patogenów i warto wypróbować przynajmniej dietę przeciwgrzybiczną aby sprawdzić, czy jest poprawa)

2. Jeżeli masz możliwość – wykonaj diagnostykę ponadstandardową, która jednak dostarczy Ci wielu cennych informacji. Testy polecane przez amerykańskich lekarzy DAN to:

  1. badanie zawartości pierwiastków we włosie
  2. badanie poziomu aminokwasów w moczu
  3. badanie poziomu kwasów organicznych w moczu
  4. badanie poziomu witaminy D-25OH
  5. badanie poziomu cynku i miedzy we krwi
  6. całkowite kompleksowe badanie kału
  7. badanie ASO
  8. badanie poziomu peptydów w moczu
  9. panel metylacyjny
  10. badanie w kierunku wirusów
  11. badanie porfiryn w moczu
  12. badanie w kierunku pyrolurii
  13. badanie przepuszczalności jelita
  14. badanie nietolerancji pokarmowych

3.    Zmiana diety dziecka

Ludzie potrzebują pewnej ilości niezbędnych składników odżywczych aby prawidłowo rozwijać się i funkcjonować. Pożywienie musi być dobrze trawione i wchłaniane. Z obserwacji wynika, że rzadko dzieci z autyzmem mają właściwą dietę, dobrze zbilansowaną i bogatą w składniki odżywcze. Zwykle jedzą wybiórczo albo niewiele, w ich diecie często przeważają mało wartościowe produkty z dużą zawartością cukru i szkodliwych tłuszczy trans. Do tego wielu dzieci z autyzmem dotyczą alergie i nietolerancje pokarmowe, prowadzące do niewłaściwego trawienia składników odżywczych, które organizm rozpoznaje jako obcy organizm i aktywuje układ odpornościowy powodując reakcję alergiczną.

Wszystkie informacje na ten temat zgromadziliśmy tutaj. Możliwe do wypróbowania diety znajdują się tutaj. Zwykle interwencje biomedyczne zaczyna się od wprowadzenia diety bezglutenowej i bezkazeinowej – tutaj znajdziesz praktyczne porady i ogólne uwagi na temat wprowadzania tej diety.

4. Chelatacja

O potrzebie chelatacji czytaj tutaj. O bezpiecznym sposobie chelatacji – czytaj tutaj.

5.    Suplementacja

 Brak witamin i minerałów, niezbędnych dla funkcjonowania organizmu, może prowadzić do przewlekłych chorób i zaburzeń rozwojowych. Dostępne są one w pewnym zakresie w pożywieniu, jednak typowa polska dieta nie jest szczególnie bogata w witaminy i minerały, a w szczególności dotyczy to dzieci z autyzmem.

Suplementację najlepiej jest wprowadzać na podstawie wyników badań, jednak najbardziej miarodajne – poziom poszczególnych pierwiastków w czerwonej krwince – nie jest łatwo dostępne w Polsce. Z badań Autism Research Institute wynika sugerowana dawka – rekomendowane jest przy tym rozpoczęcie od bardzo niskich dawek (1/10 sugerowanej) i stopniowe zwiększanie w ciągu paru tygodni. Należy uważać na preparaty multiwitaminowe – jeżeli je wprowadzimy i nastąpi pogorszenie/polepszenie – nie będzie wiadomo, od której konkretnie witaminy nastąpiła dana reakcja.

 

Witamina Proponowana dawka dla dziecka o wadze 30 kg Rekomendowane Dzienne Zapotrzebowanie (4-8 lat)
Witamina A 3000 IU 400 mcg (1333 IU)
Witamina C 1000 mg 25 mg
Witamina D 150 IU 5 mcg (200 IU)
Witamina E 200 IU 7 mg (10.5 IU)
Witamina K 0 55 mg
B1 30 mg 0.6 mg
B2 20mg 0.6 mg
B3 15 mg niacin20 mg niacinamide 8 mg
B5 25 mg 3 mg
B6 40 mg* 0.6
B12 800 mcg 1.2 mcg
Kwas foliowy 400 mcg 200 mcg
Biotyna 300 mcg 12 mcg
Cholina 250 mg 250 mg
Inozytol 100 mg n/a
MINERAŁY
Wapń 50 mg 800 mg
Chrom 70 mcg 15 mcg
Miedź 0 440 mcg
Jodyna 100 mcg 90 mcg
Żelazo ** 0 10 mg
Lit 500 mcg n/a
Magnez 150 mg 130 mg
Mangan 10 mg 1.5 mg
Molibden 125 mcg 22 mcg
Fosfor 0 500 mg
Potas 50 mg 1500 mg
Selen 85 mcg 30 mcg
Cynk 10-30 mg*** 5 mg

* Niektóre dzieci doskonale tolerują nawet wyższe dawki witaminy B6

** Żelazo powinno byc podawane tylko, gdy poziom ferrytyny we krwi jest niski

*** Niektóre dzieci dobrze tolerują nawet wyższe dawki cynku.

(Na podstawie „Summary of Biomedical Treatments for Autism”, James B. Adams, Ph.D., ARI Publication 40/kwiecień 2007)

 

Większość witamin rozpuszczalnych jest w wodzie i ich nadmiar będzie wydalany z moczem. Niektóre – A,D,E,K są rozpuszczalne w tłuszczach i ich nadmiar będzie odkładał się w organizmie. Wysokie dawki minerałów powinny być konsultowane z lekarzem.

Autism Research Institute przeprowadził badania suplementacji magnezem i witaminą B6 w wysokich dawkach (przynajmniej 6 mg/kg masy ciała). Stwierdzono, ze taka suplementacja przynosi wiele korzyści u ok. 45-50% dzieci. Witamina B6 bierze udział w ponad 100 reakcjach enzymatycznych, w tym w produkcji neuroprzekaźników i glutationu.  

O innych suplementach czytaj tutaj.

Praktyczne porady przy suplementacji znajdziesz tutaj.

 a.     Leczenie układu pokarmowego

 – Leki i dieta przeciwgrzybiczna

Dieta przeciwgrzybiczna polega na wyeliminowaniu cukru i prostych węglowodanów oraz drożdży. Do tego warto włączyć – w przypadku uzasadnionego podejrzenia istnienia przerostu grzyba – leki przeciwgrzybiczne. Do najczęściej stosowanych środków antygrzybicznych, dostępnych bez recepty należą: pau d’arco, propolis, gorzknik kanadyjski, echinacea, czosnek, kwas kaprylowy, ekstrakt z pestek grejpfruta, olejek oregano, uva ursi, Lauricidin®, olej kokosowy, saccharomyces boulardii albo enzymy takie jak Candex® czy Candidase®. Biotyna nie jest środkiem wybijającym grzyby, ale jej brak pozwala na przejście drożdżaków w formę grzybów, w której są one trudniejsze do usunięcia. Głównym źródłem biotyny są „dobre” bakterie, więc warto ją suplementować. Istnieją również leki na receptę, np. Nystatyna®, Flukonazol® czy Ketokonazol® .

 – Probiotyki

 Suplementy probiotyczne to mieszanki szczepów korzystnych bakterii, w dużych ilościach (nawet do 500 mld organizmów). Docierają one do jelit i kolonizują je. Działanie probiotyków jest zawsze korzystne na układ pokarmowy, jednak u dzieci z dysbiozą jelit, stosowane dawki powinny być wyższe, minimum 100 mld organizmów dziennie.

 – Leki przeciwbakteryjne

 Do najczęściej stosowanych środków przeciwbakteryjnych należą olejek oregano, ekstrakt z liści oliwy, Culturelle®, czosnek i odpowiednie antybiotyki – które jednak należy stosować w ostateczności

 – Enzymy

 Organizm produkuje wiele enzymów trawiennych, które rozkładają duże cząsteczki pożywienia na mniejsze, wchłanialne przez organizm. Dzieci z autyzmem mają często niedobory różnych enzymów albo są one mniej aktywne. Jeden z enzymów DPP-IV jest dezaktywowany przez toksyny, głównie rtęć. Odpowiada za trawienie kazeiny i innych substancji opioidalnych. Enzymy podawane są z posiłkami.

b.     Wspieranie tarczycy i nadnerczy

 Około 5-10% osób ma problemy z tarczycą, u dzieci z autyzmem odsetek jest większy. Niska temperatura ciała i niska aktywność życiowa może być efektem niedoczynności tarczycy. W tym przypadku należy organizm suplementować jodyną.

Nadnercza można wspierać poprzez podawanie lukrecji, żeńszenia, ziół adaptogennych, chromu, witaminy B5, witaminy C i E, magnezu

c.     Niezbędne kwasy tłuszczowe

 Więcej o niezbędnych kwasach tłuszczowych tutaj.

d.     Wspieranie funkcji układu nerwowego

Niektóre suplementy poprawiające funkcje układu nerwowego to:

– fosfolipidy – podstawowy składnik komórek mózgu, suplementacja fosfolipidami (szczególnie fosfatidylcholiną) poprawia działanie acetylcholiny (neuroprzekaźnika) i poprawia pamięć

– pycnogenol – najsilniejszy znany antyoksydant, przekracza barierę krew-mózg

– melatonina – działa jako antyoksydant na mózg

– 5-HTP – podnosi poziom serotoniny w mózgu, walczy z wolnymi rodnikami

– GABA – podnosi poziom GABA, równoważąć w ten sposób poziom ekscytotoksycznego glutaminianu.

e. Wspieranie układu odpornościowego

Więcej o tej interwencji tutaj.